Ffeithiau am roi organau

Nid yw’r rhan fwyaf o bobl yn marw mewn amgylchiadau sy’n ei gwneud yn bosibl iddyn nhw roi eu horganau.

Yn wir, dim ond tua 1 o bob 100 o bobl sy’n marw yn y DU ac yn gallu bod yn rhoddwyr. Fel arfer, rhoddwyr yw pobl sydd wedi marw mewn uned gofal dwys mewn ysbyty.

Dyna pam ei bod mor bwysig fod mwy o bobl yn cofrestru i roi eu horganau ac yn siarad â’u teulu am yr hyn maen nhw wedi’i benderfynu. Mae cofnod o benderfyniad yn helpu eich anwyliaid i wybod eich bod chi eisiau bod yn rhoddwr organau, sy’n rhoi’r hyder iddyn nhw gefnogi eich penderfyniad pan ofynnir iddyn nhw wneud hynny. Po fwyaf o deuluoedd sy’n cefnogi rhoi organau, y mwyaf o fywydau y gellir eu hachub. 

Byddwn ni bob amser yn holi eich teulu a oeddech chi eisiau bod yn rhoddwr organau ai peidio, ac ni fydd clinigwyr byth yn bwrw ymlaen â rhoi organau os bydd eich teulu neu eich anwyliaid yn gwrthwynebu.

Mae mwy o deuluoedd yn cytuno i gefnogi rhoi organau pan fyddan nhw’n gallu gweld bod eu hanwyliaid wedi cofrestru penderfyniad i fod yn rhoddwr. 

Mae cofrestru eich penderfyniad yn rhoi’r hyder i’ch teulu wybod beth fyddech chi wedi’i ddymuno, ac yn eu helpu i wneud penderfyniad ar adeg anodd.

Gweld sut mae eich teulu’n rhan o hyn

Os ydych chi eisiau bod yn rhoddwr organau ar ôl i chi farw, mae’n bwysig iawn eich bod yn siarad â’ch anwyliaid am hyn ac yn gwneud yn siŵr eu bod nhw’n deall ac yn cefnogi eich penderfyniad ynglŷn â rhoi organau. 

Awgrymiadau ar sut i siarad â’ch anwyliaid am roi organau

Pan fyddwch chi’n mynd ar Gofrestr Rhoddwyr Organau’r GIG i gofrestru penderfyniad i roi organau, gallwch chi ddewis rhoi pob un neu rai o’r canlynol:

• cornbilennau
• calon
• arennau
• iau
• ysgyfaint
• pancreas
• coluddyn bach
• meinwe

Allwch chi ddim dewis rhoi’r canlynol:

• dwylo
• wyneb
• breichiau a choesau
• croth

Mae’r mathau hyn o drawsblaniadau’n brin iawn, a dydyn nhw ddim yn rhan o’r trefniadau arferol. Nid yw rhoi ar gyfer y trawsblaniadau hyn yn rhan o’r system optio allan.

Dim ond fel rhan o raglenni arbennig y mae’n bosibl rhoi ar gyfer trawsblaniadau anarferol fel y rhain, sef pan fydd rhoddwr yn marw mewn amgylchiadau prin iawn a gyda chytundeb ychwanegol gan deulu’r rhoddwr.

Os ydych chi wedi cofnodi penderfyniad ar Gofrestr Rhoddwyr Organau’r GIG ac eisiau diweddaru eich manylion, neu newid neu gadarnhau eich penderfyniad, mae’n hawdd gwneud hynny. 

Dim ond 2 funud mae’n ei gymryd i gofrestru eich penderfyniad ar-lein neu gallwch chi ein ffonio ni ar 0300 123 23 23.

Cofiwch ddweud wrth eich teulu beth yw eich penderfyniad diweddaraf.

Mae rhai pobl yn cofnodi yn eu hewyllys eu bod eisiau bod yn rhoddwr organau.

Yn anffodus, erbyn i’ch ewyllys gael ei darllen, mae’n debygol y bydd hi’n rhy hwyr i roi organau.

Os ydych chi eisiau bod yn rhoddwr organau, y peth gorau i’w wneud yw mynd ar Gofrestr Rhoddwyr Organau’r GIG i gofrestru penderfyniad i roi.

Os byddwch chi’n marw mewn ffordd sy’n golygu bod rhoi organau yn bosibilrwydd, bydd nyrs arbenigol yn edrych ar Gofrestr Rhoddwyr Organau’r GIG i weld a oeddech chi wedi cofrestru penderfyniad, a bydd hyn yn cael ei drafod gyda’ch anwyliaid.

Mae gan weithwyr gofal iechyd proffesiynol ddyletswydd gofal tuag atoch. Mae hyn yn golygu bod pob ymdrech yn cael ei gwneud i achub eich bywyd os oes angen gofal meddygol brys arnoch chi.

Nid yw nyrsys arbenigol ar gyfer rhoi organau yn rhan o ofal meddygol brys. Eich triniaeth a’ch lles chi yw’r flaenoriaeth bob amser, a gwneir penderfyniadau am ofal meddygol yn annibynnol ar roi organau.

Dim ond pan fydd y tîm clinigol yn credu bod gofal diwedd oes yn debygol y bydd rhoi organau a meinwe yn cael ei ystyried.

Mae’r broses o roi organau yn cynnwys tîm arbenigol sy’n sicrhau bod rhoddwyr yn cael eu trin gyda’r gofal a’r parch mwyaf, a gwneir pob ymdrech i gadw edrychiad naturiol y rhoddwr.

Mae organau’n cael eu cymryd mewn theatr llawdriniaethau o dan amodau di-haint, gan lawfeddygon arbenigol.

Bydd nyrs arbenigol yn mynd gyda’r holl roddwyr organau i’r theatr ac yn sicrhau bod lles y rhoddwr yn cael sylw drwy gydol y broses.

Dim ond yr organau a’r meinwe a nodwyd gan y rhoddwr ac y cytunwyd arnynt gyda’r teulu fydd yn cael eu cymryd.

Erbyn hyn, mae gan bob gwlad yn y DU system o’r enw ‘system optio allan' ar gyfer rhoi organau.

Mewn system optio allan, cymerir bod pawb yn fodlon bod yn rhoddwr organau oni bai eu bod nhw wedi cofrestru penderfyniad i beidio â rhoi (optio allan). 

Mae’r system optio allan yn berthnasol i’r rhan fwyaf o bobl dros 18 oed. 

Mae’n dal yn bosibl penderfynu a ydych chi eisiau bod yn rhoddwr organau ai peidio. 

Dim ond dau funud mae’n ei gymryd i gofrestru eich penderfyniad ar Gofrestr Rhoddwyr Organau’r GIG.

Cael gwybodaeth am y gyfraith ynglŷn â rhoi organau yng Nghymru

Mae pob prif grefydd a system gredoau yn y DU yn agored i egwyddorion rhoi organau a thrawsblaniadau, ac maen nhw’n derbyn mai dewis yr unigolyn yw rhoi organau.

Bydd nyrsys arbenigol bob amser yn siarad â’ch teulu am sut gall rhoi organau ddigwydd yn unol â’ch ffydd neu eich system gredoau.

Bydd ein nyrsys arbenigol yn parchu’r penderfyniad sydd wedi’i gofnodi ar Gofrestr Rhoddwyr Organau’r GIG a byddan nhw’n trafod beth mae hyn yn ei olygu gyda’ch teulu fel rhan o sgyrsiau gofal diwedd oes.

Os byddwch chi’n cofrestru penderfyniad i roi organau, bydd ein nyrsys arbenigol yn siarad â’ch teulu am sut gall rhoi organau ddigwydd yn unol â’ch ffydd neu’ch system gredoau.

Yn ystod y sgwrs, byddan nhw’n ateb unrhyw gwestiynau sydd gan eich anwyliaid ac yn gofyn am ragor o arweiniad neu gymorth gan aelodau ychwanegol o’r teulu neu gynrychiolwyr o’ch ffydd neu gred os oes angen.

Bydd ein nyrsys arbenigol bob amser yn siarad â’ch teulu am unrhyw gynlluniau angladd i wneud yn siŵr bod parch i unrhyw ystyriaethau sy’n ymwneud â’ch ffydd, eich credoau neu eich diwylliant.

Pan fydd organau’n cael eu cymryd, mae’r broses yn cael ei chynnal gan weithwyr proffesiynol medrus iawn sy’n cymryd yr un gofal a sylw ag y bydden nhw mewn unrhyw lawdriniaeth arall. Maen nhw’n rhoi’r un parch i’r rhoddwr ag y bydden nhw i glaf byw.

Mae gorchuddion llawfeddygol yn cael eu rhoi’n ofalus ar ôl cymryd yr organau, ac mae unrhyw ddymuniadau gofal diwedd oes o ran golchi a gwisgo’r corff yn cael eu parchu.

Nid yw rhoi organau a meinwe yn eich atal rhag cael angladd casged agored.

Mae’r corff yn cael ei wisgo ar gyfer ei gladdu, ac mae gorchudd llawfeddygol gwyn yn cael ei roi dros safle’r llawdriniaeth.

Bydd y llawdriniaeth yn cael ei chynnal cyn gynted â phosibl ar ôl i’r rhoddwr farw.

Ar ôl rhoi, bydd corff y rhoddwr bob amser yn cael ei ddychwelyd i’r teulu.

Mae teuluoedd yn cael cyfle i dreulio amser gyda’u hanwyliaid ar ôl y llawdriniaeth os ydyn nhw’n dymuno. 

Y gornbilen yw’r haen allanol glir o feinwe o flaen y llygad sy’n gadael golau i mewn fel eich bod yn gallu gweld.

Mae llawer o bobl yn teimlo’n anghyfforddus yn meddwl am roi cornbilennau, ond y gwir yw bod hynny’n gallu golygu rhoi golwg i rywun sy’n wir angen trawsblaniad. 

Efallai y byddwch chi’n clywed pobl yn sôn am roi llygaid, ac er bod y llygad cyfan yn cael ei roi, y gornbilen sy'n cael ei thrawsblannu.

Mae’n dal yn bosibl i bobl â golwg wael roi eu cornbilennau. Nid yw llawer o gyflyrau sy’n effeithio ar olwg person yn effeithio’n uniongyrchol ar y cornbilennau, felly mae’n dal yn bosibl eu rhoi.

Mae’n dal yn bosibl i bobl â’r rhan fwyaf o fathau o ganser roi eu cornbilennau. Dydy’r cornbilennau ddim yn cynnwys pibellau gwaed, felly does dim risg o drosglwyddo’r rhan fwyaf o fathau o ganser.

Ar ôl eu rhoi, bydd ein tîm arbenigol yn gwneud yn siŵr bod y rhoddwr yn edrych fel y byddai wedi gwneud fel arfer. Ni fydd rhoi’r llygaid yn atal rhoddwr rhag cael angladd casged agored.